Z dumą informujemy, że do zbioru 40. projektów finansowanych ze środków Narodowego Centrum Nauki realizowanych w ING PAN (stan na koniec 2025 r.) dołączyły dwa nowe projekty badawcze, które będą realizowane przez naukowców Instytutu Nauk Geologicznych PAN. Projekty uzyskały finansowanie w ramach konkursów Narodowego Centrum Nauki OPUS 30 i SONATA 21.
W konkursach OPUS 30+LAP/Weave i SONATA 21 wpłynęło ponad 3 700 wniosków – o blisko 500 więcej niż rok wcześniej. To największa edycja tych konkursów w historii NCN.
1. Pierwszy projekt: Kierownik projektu: dr hab. Jacek Pawlak, Projekt: Wpływ paleomagnetycznych zaburzeń pola geomagnetycznego na klimat plejstocenu w świetle wysokorozdzielczych zapisów z nacieków jaskiniowych. Tytuł ang: The influence of paleomagnetic disturbances in the geomagnetic field on the Pleistocene climate in view of high-resolution records from speleothem Projekt uzyskał finansowanie w konkursie OPUS 30
Projekt bada związek między zmianami pola magnetycznego Ziemi a zmianami klimatu w przeszłości geologicznej. Jego celem jest sprawdzenie, czy okresy osłabienia pola geomagnetycznego i zdarzenia paleomagnetyczne mogły wpływać na ilość promieniowania kosmicznego docierającego do atmosfery, a tym samym na warunki klimatyczne. Badania opierają się na analizie nacieków jaskiniowych, które zachowują zarówno zapis zmian klimatu, jak i ślady dawnych zmian pola magnetycznego, a także umożliwiają precyzyjne datowanie. Porównanie danych z różnych okresów klimatycznych pozwoli ocenić, czy osłabienie pola geomagnetycznego miało istotny wpływ na klimat Ziemi i w jakim stopniu zależał on od panujących wówczas warunków środowiskowych. Wyniki projektu mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia roli procesów kosmicznych w kształtowaniu klimatu naszej planety.
2. Drugi projekt: Kierownik projektu dr Aleksandra Stachowska, Projekt: Tektoniczno-sedymentacyjna ewolucja krawędzi ryftowych: numeryczne modelowanie systemu „od źródła do ujścia” dla strefy marginalnej Afryki Wschodniej. Tytuł ang: Tectonic-sedimentary evolution of rifted margins: numerical source-to-sink modelling of the East African margin.
Dr Aleksandra Stachowska z ING PAN otrzymała grant NCN SONATA na realizację projektu poświęconego geologicznej historii krawędzi kontynentalnej Afryki Wschodniej — obszaru, który zachował zapis rozpadu Gondwany, powstania Oceanu Indyjskiego i rozwoju Wielkich Rowów Afrykańskich.
Celem badań będzie odtworzenie ponad 200 milionów lat ewolucji tego regionu oraz sprawdzenie, jak tektonika, wulkanizm, klimat i erozja lądu wpływały na transport osadów z kontynentu do głębokich basenów morskich. W projekcie zostanie wykorzystane podejście „od źródła do ujścia”, pozwalające prześledzić cały cykl życia osadu - od jego powstania na lądzie po zdeponowanie na dnie oceanu.
Podstawą badań będzie interpretacja unikatowych, wysokorozdzielczych profili sejsmicznych East AfricaSPAN™, które umożliwiają obrazowanie budowy basenów sedymentacyjnych u wybrzeży Afryki Wschodniej. Wyniki zostaną zintegrowane z danymi z lądu i wykorzystane do stworzenia czterowymiarowego modelu pokazującego ewolucję dawnych krajobrazów, szlaków transportu osadów oraz centrów ich depozycji.
Wyniki projektu poszerzą wiedzę o jednym z wciąż słabo poznanych fragmentów krawędzi kontynentalnych świata, a powstałe modele mogą mieć znaczenie także dla badań nad zasobami naturalnymi.
Ogromnie cieszymy się z sukcesu naszych pracowników i serdecznie gratulujemy kierownikom projektów oraz wszystkim zaangażowanym.
Instytut Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk na 29. Pikniku Naukowym Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik
29 edycja wydarzenia pod tytułem „Z życia wzięte!” odbyła się 13 czerwca 2026 r. na Stadionie Narodowym w Warszawie.
Instytut Nauk Geologicznych PAN od wielu lat jest obecny podczas tego niezwykłego wydarzenia, którego niekwestionowaną bohaterką jest nauka. W bieżącym roku nie mogło być inaczej. Występowaliśmy na stanowisku D1 w strefie Kosmosu wraz z Instytutem Geofizyki PAN, Centrum Badań Kosmicznych PAN, Instytutem Oceanologii PAN i Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN w ramach tworzonego przez nasze instytuty konsorcjum naukowego Centrum Badań Ziemi i Planet - GeoPlanet.
ING PANprzygotował pokazy pt.: „Z życia wzięte - jak powstaje węgiel”, „ Apatyty – minerały w nas i wokół nas” oraz „Kolorowy świat wymarłych zwierząt”.
Z życia wzięte – jak powstaje węgiel
Pokaz edukacyjny „Z życia wzięte – jak powstaje węgiel” był ciekawą podróżą w czasie, podczas której uczestnicy poznali historię powstawania węgla – od pradawnych roślin po czarny, twardy kamień. Uczestnicy dowiedzieli się, że miliony lat temu na Ziemi rosły ogromne paprocie i drzewa bagienne, które po obumarciu opadały na dno mokradeł. Z ich pozostałości powstawał torf, a z upływem czasu, pod wpływem ciśnienia i temperatury, zamieniał się kolejno w węgiel brunatny, a następnie w węgiel kamienny. Podczas pokazu uczestnicy zaobserwowali kolejne etapy tego procesu za pomocą prostych rekwizytów, mogli dotknąć próbek węgla i torfu oraz zobaczyć, jak natura powoli zmienia rośliny w surowce energetyczne. Pokaz łączył naukę z zabawą, rozwijał ciekawość przyrodniczą i pomagał zrozumieć, że węgiel to naprawdę materiał „z życia wzięty” – powstały z dawno wymarłych roślin.
Apatyty – minerały w nas i wokół nas
Podczas pokazu uczestnicy mieli możliwość aby poznać minerały z grupy apatytu, które występują zarówno w przyrodzie nieożywionej, jak i w organizmach żywych. Zobaczyli, że można je znaleźć nie tylko w skałach, ale także w każdym z nas, a przy tym dowiedzieli się, dlaczego odgrywają tak istotną rolę dla roślin. Na stoisku zaprezentowane były różnorodne okazy kryształów, kości, zębów i mikroskamieniałości zbudowane z apatytu, a także syntetyczne materiały wytworzone przez człowieka. Wystawę okazów uzupełniła barwna galeria zdjęć, ukazująca minerały z grupy apatytu w różnych odsłonach i powiększeniach. Zwiedzający mieli okazję porozmawiać z naukowcami, poznać kulisy ich pracy oraz dowiedzieć się, w jaki sposób badania nad apatytem pomagają odkrywać historię Ziemi oraz warunki życia na niej.
Kolorowy świat wymarłych zwierząt
Podczas tego pokazu dzieci przeniosły się w niezwykłą podróż w czasie - do świata zwierząt, które żyły miliony lat temu! Na naszym stanowisku było można pokolorować obrazki przedstawiające
dawne gatunki, takie jak trylobity, amonity, dinozaury, mamuty i wiele innych fascynujących stworzeń prehistorycznych. Każdy obrazek był opatrzony krótką ciekawostką o danym zwierzęciu - jak wyglądało jego życie, czym się żywiło, gdzie żyło i w jakim okresie występowało na Ziemi. Dzieci dowiedziały się m.in. że:
- trylobity były jednymi z pierwszych zwierząt zamieszkujących morza,
- amonity miały muszle skręcone jak ślimaki i żyły w oceanie,
- dinozaury rządziły Ziemią przez miliony lat,
- mamuty były włochatymi krewnymi słoni, które przetrwały w epoce lodowcowej. Pokaz miał na celu rozbudzenie ciekawości przyrody, pokazanie różnorodności życia w przeszłości oraz zachęcenie dzieci do poznawania nauki poprzez zabawę i kolorowanie.
Dodatkowo przy stanowisku było można obejrzeć modele skamieniałości oraz porozmawiać z prowadzącymi o tym, jak naukowcy odkrywają ślady życia sprzed milionów lat.
 |  |  |  |
 |  |  |  |
 |  |  |  |
Fot. E. Gogacz
Na stoisku przygotowano więc mnóstwo atrakcji, nagród, a przede wszystkim zapewniono wyjątkową możliwość kontaktu z naukowcami, którzy starali się znaleźć i udzielić odpowiedzi nawet na najtrudniejsze pytania. Zwiedzający po raz kolejny nie zawiedli i tłumnie odwiedzali nasze stoisko. Dziękujemy i do zobaczenia w przyszłym roku!
Z dumą informujemy, że dr hab. Marek Szczerba, prof. ING PAN – kierownik Ośrodka Badawczego ING PAN w Krakowie oraz członek Zespołu Badań Minerałów Ilastych w ING PAN – jest pierwszym współautorem artykułu opublikowanego na łamach prestiżowego czasopisma „Science”.
Publikacja zatytułowana „Hematite is a mineralogical marker of ancient climate change on Mars” przedstawia wyniki badań nad zmianami klimatu zachodzącymi w przeszłości na Marsie. Naukowcy przeanalizowali dane mineralogiczne dotyczące 20 próbek skał pobranych przez łazik NASA Curiosity na różnych wysokościach w obrębie krateru Gale.
Badania wykazały, że wielkość i budowa krystalitów hematytu mogą stanowić mineralogiczny zapis warunków środowiskowych panujących niegdyś na Marsie. Zaobserwowane różnice w rozmiarach kryształów hematytu, a także obecność lub brak goethytu, pozwoliły odtworzyć zmiany temperatury oraz warunki występowania wody w kolejnych etapach historii krateru Gale. Wyniki wskazują, że w głębiej położonych warstwach skalnych ciepłe wody podziemne mogły utrzymywać się nawet przez około 4,7 miliona lat – również w czasie, gdy klimat na powierzchni Marsa stawał się coraz chłodniejszy i bardziej suchy. Oznacza to, że środowiska potencjalnie sprzyjające życiu mogły istnieć pod powierzchnią Czerwonej Planety znacznie dłużej, niż dotychczas przypuszczano.
Publikacja stanowi wkład w badania nad geologiczną i klimatyczną historią Marsa oraz pokazuje, jak szczegółowa analiza minerałów może pomóc w rekonstrukcji dawnych środowisk planetarnych.
Serdecznie gratulujemy dr. hab. Markowi Szczerbie, prof. ING PAN, oraz całemu zespołowi badawczemu tego wyjątkowego osiągnięcia!
Publikacja:
M. Szczerba i in., „Hematite is a mineralogical marker of ancient climate change on Mars”, „Science”, 2026, t. 392, nr 6801, s. 966–971.
DOI: 10.1126/science.adv5447
Pracownicy naszego Instytutu wzięli udział w manifestacji środowiska akademickiego i naukowego „3% dla nauki, 100% dla Polski”, która odbyła się przed Sejmem RP.
Wydarzenie było wyrazem wspólnego głosu badaczek i badaczy, doktorantek i doktorantów, studentek i studentów oraz pracowników instytucji naukowych z całej Polski, apelujących o stabilne i adekwatne finansowanie nauki oraz szkolnictwa wyższego. Postulat zwiększenia nakładów na naukę do poziomu 3% PKB nie jest wyłącznie sprawą środowiska akademickiego — to inwestycja w rozwój państwa, bezpieczeństwo technologiczne, innowacyjność gospodarki, jakość edukacji oraz przyszłość kolejnych pokoleń.
Nauka potrzebuje długofalowego wsparcia, które pozwoli prowadzić badania na najwyższym poziomie, tworzyć dobre warunki pracy, rozwijać młode kadry i skutecznie odpowiadać na wyzwania społeczne, gospodarcze i cywilizacyjne. Bez silnych instytucji naukowych nie ma nowoczesnego państwa, konkurencyjnej gospodarki ani odpowiedzialnej polityki publicznej opartej na wiedzy.
3% dla nauki to 100% dla Polski.
 |  |
Więcej informacji o petycji:
Z dumą informujemy, że publikacja naszego pracownika, dr Stefano Giunti, znalazła się w gronie najczęściej czytanych artykułów opublikowanych w 2024 roku w czasopiśmie Sedimentology — jednym z najbardziej prestiżowych periodyków naukowych w dziedzinie sedymentologii.
To wyjątkowe wyróżnienie ma szczególne znaczenie, ponieważ artykuł stanowi pierwszą publikację związaną z doktoratem dr Giunti i już spotkał się z dużym zainteresowaniem międzynarodowego środowiska naukowego.
Osiągnięcie to podkreśla znaczenie prowadzonych badań oraz pokazuje, jak istotną rolę w rozwoju współczesnej nauki odgrywają zaangażowanie młodych naukowców i współpraca międzynarodowa.
Serdecznie gratulujemy tego sukcesu i życzymy kolejnych inspirujących osiągnięć naukowych!
