Instytut Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk na 29. Pikniku Naukowym Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik
29 edycja wydarzenia pod tytułem „Z życia wzięte!” odbyła się 13 czerwca 2026 r. na Stadionie Narodowym w Warszawie.
Instytut Nauk Geologicznych PAN od wielu lat jest obecny podczas tego niezwykłego wydarzenia, którego niekwestionowaną bohaterką jest nauka. W bieżącym roku nie mogło być inaczej. Występowaliśmy na stanowisku D1 w strefie Kosmosu wraz z Instytutem Geofizyki PAN, Centrum Badań Kosmicznych PAN, Instytutem Oceanologii PAN i Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN w ramach tworzonego przez nasze instytuty konsorcjum naukowego Centrum Badań Ziemi i Planet - GeoPlanet.
ING PANprzygotował pokazy pt.: „Z życia wzięte - jak powstaje węgiel”, „ Apatyty – minerały w nas i wokół nas” oraz „Kolorowy świat wymarłych zwierząt”.
Z życia wzięte – jak powstaje węgiel
Pokaz edukacyjny „Z życia wzięte – jak powstaje węgiel” był ciekawą podróżą w czasie, podczas której uczestnicy poznali historię powstawania węgla – od pradawnych roślin po czarny, twardy kamień. Uczestnicy dowiedzieli się, że miliony lat temu na Ziemi rosły ogromne paprocie i drzewa bagienne, które po obumarciu opadały na dno mokradeł. Z ich pozostałości powstawał torf, a z upływem czasu, pod wpływem ciśnienia i temperatury, zamieniał się kolejno w węgiel brunatny, a następnie w węgiel kamienny. Podczas pokazu uczestnicy zaobserwowali kolejne etapy tego procesu za pomocą prostych rekwizytów, mogli dotknąć próbek węgla i torfu oraz zobaczyć, jak natura powoli zmienia rośliny w surowce energetyczne. Pokaz łączył naukę z zabawą, rozwijał ciekawość przyrodniczą i pomagał zrozumieć, że węgiel to naprawdę materiał „z życia wzięty” – powstały z dawno wymarłych roślin.
Apatyty – minerały w nas i wokół nas
Podczas pokazu uczestnicy mieli możliwość aby poznać minerały z grupy apatytu, które występują zarówno w przyrodzie nieożywionej, jak i w organizmach żywych. Zobaczyli, że można je znaleźć nie tylko w skałach, ale także w każdym z nas, a przy tym dowiedzieli się, dlaczego odgrywają tak istotną rolę dla roślin. Na stoisku zaprezentowane były różnorodne okazy kryształów, kości, zębów i mikroskamieniałości zbudowane z apatytu, a także syntetyczne materiały wytworzone przez człowieka. Wystawę okazów uzupełniła barwna galeria zdjęć, ukazująca minerały z grupy apatytu w różnych odsłonach i powiększeniach. Zwiedzający mieli okazję porozmawiać z naukowcami, poznać kulisy ich pracy oraz dowiedzieć się, w jaki sposób badania nad apatytem pomagają odkrywać historię Ziemi oraz warunki życia na niej.
Kolorowy świat wymarłych zwierząt
Podczas tego pokazu dzieci przeniosły się w niezwykłą podróż w czasie - do świata zwierząt, które żyły miliony lat temu! Na naszym stanowisku było można pokolorować obrazki przedstawiające
dawne gatunki, takie jak trylobity, amonity, dinozaury, mamuty i wiele innych fascynujących stworzeń prehistorycznych. Każdy obrazek był opatrzony krótką ciekawostką o danym zwierzęciu - jak wyglądało jego życie, czym się żywiło, gdzie żyło i w jakim okresie występowało na Ziemi. Dzieci dowiedziały się m.in. że:
- trylobity były jednymi z pierwszych zwierząt zamieszkujących morza,
- amonity miały muszle skręcone jak ślimaki i żyły w oceanie,
- dinozaury rządziły Ziemią przez miliony lat,
- mamuty były włochatymi krewnymi słoni, które przetrwały w epoce lodowcowej. Pokaz miał na celu rozbudzenie ciekawości przyrody, pokazanie różnorodności życia w przeszłości oraz zachęcenie dzieci do poznawania nauki poprzez zabawę i kolorowanie.
Dodatkowo przy stanowisku było można obejrzeć modele skamieniałości oraz porozmawiać z prowadzącymi o tym, jak naukowcy odkrywają ślady życia sprzed milionów lat.
 |  |  |  |
 |  |  |  |
 |  |  |  |
Fot. E. Gogacz
Na stoisku przygotowano więc mnóstwo atrakcji, nagród, a przede wszystkim zapewniono wyjątkową możliwość kontaktu z naukowcami, którzy starali się znaleźć i udzielić odpowiedzi nawet na najtrudniejsze pytania. Zwiedzający po raz kolejny nie zawiedli i tłumnie odwiedzali nasze stoisko. Dziękujemy i do zobaczenia w przyszłym roku!
Z dumą informujemy, że dr hab. Marek Szczerba, prof. ING PAN – kierownik Ośrodka Badawczego ING PAN w Krakowie oraz członek Zespołu Badań Minerałów Ilastych w ING PAN – jest pierwszym współautorem artykułu opublikowanego na łamach prestiżowego czasopisma „Science”.
Publikacja zatytułowana „Hematite is a mineralogical marker of ancient climate change on Mars” przedstawia wyniki badań nad zmianami klimatu zachodzącymi w przeszłości na Marsie. Naukowcy przeanalizowali dane mineralogiczne dotyczące 20 próbek skał pobranych przez łazik NASA Curiosity na różnych wysokościach w obrębie krateru Gale.
Badania wykazały, że wielkość i budowa krystalitów hematytu mogą stanowić mineralogiczny zapis warunków środowiskowych panujących niegdyś na Marsie. Zaobserwowane różnice w rozmiarach kryształów hematytu, a także obecność lub brak goethytu, pozwoliły odtworzyć zmiany temperatury oraz warunki występowania wody w kolejnych etapach historii krateru Gale. Wyniki wskazują, że w głębiej położonych warstwach skalnych ciepłe wody podziemne mogły utrzymywać się nawet przez około 4,7 miliona lat – również w czasie, gdy klimat na powierzchni Marsa stawał się coraz chłodniejszy i bardziej suchy. Oznacza to, że środowiska potencjalnie sprzyjające życiu mogły istnieć pod powierzchnią Czerwonej Planety znacznie dłużej, niż dotychczas przypuszczano.
Publikacja stanowi wkład w badania nad geologiczną i klimatyczną historią Marsa oraz pokazuje, jak szczegółowa analiza minerałów może pomóc w rekonstrukcji dawnych środowisk planetarnych.
Serdecznie gratulujemy dr. hab. Markowi Szczerbie, prof. ING PAN, oraz całemu zespołowi badawczemu tego wyjątkowego osiągnięcia!
Publikacja:
M. Szczerba i in., „Hematite is a mineralogical marker of ancient climate change on Mars”, „Science”, 2026, t. 392, nr 6801, s. 966–971.
DOI: 10.1126/science.adv5447
Pracownicy naszego Instytutu wzięli udział w manifestacji środowiska akademickiego i naukowego „3% dla nauki, 100% dla Polski”, która odbyła się przed Sejmem RP.
Wydarzenie było wyrazem wspólnego głosu badaczek i badaczy, doktorantek i doktorantów, studentek i studentów oraz pracowników instytucji naukowych z całej Polski, apelujących o stabilne i adekwatne finansowanie nauki oraz szkolnictwa wyższego. Postulat zwiększenia nakładów na naukę do poziomu 3% PKB nie jest wyłącznie sprawą środowiska akademickiego — to inwestycja w rozwój państwa, bezpieczeństwo technologiczne, innowacyjność gospodarki, jakość edukacji oraz przyszłość kolejnych pokoleń.
Nauka potrzebuje długofalowego wsparcia, które pozwoli prowadzić badania na najwyższym poziomie, tworzyć dobre warunki pracy, rozwijać młode kadry i skutecznie odpowiadać na wyzwania społeczne, gospodarcze i cywilizacyjne. Bez silnych instytucji naukowych nie ma nowoczesnego państwa, konkurencyjnej gospodarki ani odpowiedzialnej polityki publicznej opartej na wiedzy.
3% dla nauki to 100% dla Polski.
 |  |
Więcej informacji o petycji:
Z dumą informujemy, że publikacja naszego pracownika, dr Stefano Giunti, znalazła się w gronie najczęściej czytanych artykułów opublikowanych w 2024 roku w czasopiśmie Sedimentology — jednym z najbardziej prestiżowych periodyków naukowych w dziedzinie sedymentologii.
To wyjątkowe wyróżnienie ma szczególne znaczenie, ponieważ artykuł stanowi pierwszą publikację związaną z doktoratem dr Giunti i już spotkał się z dużym zainteresowaniem międzynarodowego środowiska naukowego.
Osiągnięcie to podkreśla znaczenie prowadzonych badań oraz pokazuje, jak istotną rolę w rozwoju współczesnej nauki odgrywają zaangażowanie młodych naukowców i współpraca międzynarodowa.
Serdecznie gratulujemy tego sukcesu i życzymy kolejnych inspirujących osiągnięć naukowych!
W ramach obchodów jubileuszu 70-lecia Instytutu Nauk Geologicznych PAN, które odbyły się 12 maja 2026 r. w siedzibie Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, gościem specjalnym wydarzenia był prof. Carsten Münker z Uniwersytetu w Kolonii — światowej klasy specjalista w dziedzinie geochemii izotopowej i ewolucji Ziemi oraz Układu Słonecznego.
Prof. Münker wygłosił wykład pt. „From the early solar system to Earth’s interior: new clues from new isotope tools” w ramach konwersatorium „GeoPlanet”. Prelekcja poświęcona była najnowszym badaniom dotyczącym powstawania Ziemi, formowania się Księżyca oraz ewolucji wnętrza naszej planety, prowadzonym z wykorzystaniem nowoczesnych metod analizy izotopowej. Zapraszamy do zapoznania się z treścią prezentacji.
W swoim wystąpieniu prof. Münker przedstawił współczesne spojrzenie na najwcześniejsze etapy historii Układu Słonecznego oraz procesy prowadzące do powstania proto-Ziemi i jej pierwszych rezerwuarów magmowych. Szczególną uwagę poświęcono krótkotrwałym układom izotopowym, takim jak system 182Hf–182W, które pozwalają odtwarzać wydarzenia zachodzące w ciągu pierwszych kilkudziesięciu milionów lat po narodzinach Układu Słonecznego.
Prezentowane wyniki badań dotyczyły m.in.:
Wykład pokazał, jak ogromny postęp metod analitycznych umożliwia dziś badanie procesów zachodzących ponad 4,5 miliarda lat temu z niespotykaną wcześniej precyzją. Szczególne zainteresowanie wzbudziły wyniki wskazujące, że system Ziemia–Księżyc oraz pierwsza proto-skorupa ziemska mogły powstać już w ciągu pierwszych 60 milionów lat historii Układu Słonecznego.
Prof. Carsten Münker jest profesorem geochemii i petrologii w Instytucie Geologii i Mineralogii Uniwersytetu w Kolonii (Universität zu Köln) w Niemczech. Kieruje nowoczesnym laboratorium analiz izotopowych, specjalizującym się w badaniach izotopów radiogenicznych i stabilnych wykorzystywanych w geochemii planetarnej, kosmochemii oraz badaniach ewolucji wnętrza Ziemi.
Jego dorobek naukowy obejmuje pionierskie badania nad pochodzeniem materii budującej Ziemię i planety skaliste, procesami różnicowania wnętrza Ziemi, historią płaszcza ziemskiego oraz chronologią powstania Księżyca. Jest autorem licznych publikacji w prestiżowych czasopismach naukowych, takich jak Nature, Nature Geoscience, Science czy PNAS, a jego prace należą do najczęściej cytowanych badań w dziedzinie geochemii izotopowej i nauk planetarnych.
