Profesor Ludwik Zejszner
Strona główna
ING PAN
Renowacja
nagrobka
Sesja Biografia Bibliografia Impact Factor Podręczniki Kartografia
Biografia


Prof. Ludwik Zejszner (1805 - 1871) urodził się w Warszawie. Jego ojciec, Karol Zeuschner, posługujący się jeszcze niemiecką pisownią rodowego nazwiska, pochodził z położonej niedaleko Gorzowa Wielkopolskiego Skwierzyny, gdzie prowadził aptekę, a po przybyciu do Warszawy objął posadę nadwornego aptekarza króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Ludwik Zejszner ukończył liceum Lindego a następnie przez dwa lata studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. W czasie studiów na UW zaprzyjaźnił się z Romuladem Hubem, późniejszym senatorem Królestwa Polskiego. W 1824 roku młody Ludwik rozpoczął swoje peregrynacje po Niemczech, mające na celu szczegółowsze zapoznanie z de facto rodzącymi się dopiero nowoczesnymi naukami o Ziemi czyli mineralogią, paleontologią i geologią. Studiował w Berlinie, gdzie m.in. mógł poznać jednego z najwybitniejszych przyrodników XIX wieku, Alexandra Humboldta (wiele lat później przetłumaczy na język polski geologiczna część pierwszego tomu Kosmosu, wiekopomnego dzieła Humboldta). W 1825 roku przeniósł się do Getyngi, gdzie uzyskał stopień doktora. Zejszner swoje studia uniwersyteckie łączył z intensywną pracą geologiczną w terenie – ten rys jego działalności naukowej będzie rozpoznawalny do końca jego kariery zawodowej.

Pierwszy krakowski rozdział w życiu Zejsznera rozpoczął się w roku 1829, kiedy po wygraniu konkursu ogłoszonego przez władze uniwersytetu L. Zejszner objął nowo utworzoną katedrę mineralogii. Swoje obowiązki dydaktyczne łączał cały czas z pracą w terenie – w tym okresie w znacznej mierze skoncentrowaną na obszarze Karpat, w szczególności Tatr. W swoją pierwszą podróż w Tatry wyruszył już pod koniec lipca 1829 roku, czyli w czasie kiedy jeszcze finalizował przeprowadzkę do Krakowa. Tatry pozostały obszarem intensywnych badań naukowych Zejsznera przez bez mała ćwierć wieku. Poświęcił im wiele ze swoich publikacji naukowych, wydawanych tak w Polsce (m.in. w Rocznikach Towarzystwa Naukowego Krakowskiego i w Bibliotece Warszawskiej) jak i poza jej granicami (Niemcy, Francja, Rosja etc.).

Katedra mineralogii UJ została zlikwidowana w 1833 roku. Po opuszczeniu Uniwersytetu Jagiellońskiego – dodajmy, że opuszczeniu wymuszonym przez ówczesne władze krakowskiej Alma Mater, zmierzające w kierunku coraz silniejszej germanizacji Uniwersytetu – L. Zejszner pozostał w Krakowie, gdzie przez kolejne cztery lata pełnił obowiązki dyrektora górnictwa Wolnego Miasta Krakowa, zajmując się m.in. problemami górnictwa i hutnictwa cynku i węgla. W tym czasie poszerza obszar swoich zainteresowań o problematykę wód mineralnych oraz złóż ropy naftowej.

W roku 1837 prof. Zejszner opuszcza stanowisko dyrektora górnictwa Wolnego Miasta Krakowa i po przeniesieniu do Warszawy przez następne 10 lat, już jako osoba prywatna, kontynuje swoje prace geologiczne, zamieszczając ich wyniki w wielu publikacjach, które ukazały się w Polsce i poza jej granicami. Warto podkreślić, iż nie tylko geologia była obszarem zainteresowania naszego bohatera – jest on uważany za pioniera etnografii, będąc autorem m.in. pracy zatytułowanej Pieśni ludu Podhalan, czyli górali tatrowych polskich opublikowanej w Bibliotece Warszawskiej w 1845 roku. W roku 1843 Zejszner odbył podróż geologiczną w Góry Świętokrzyskie i Tatry wraz z jednym z najznakomitszych geologów działających w XIX wieku sir. Roderickiem I. Murchisonem.

Po Wiośnie Ludów Ludwik Zejszner, już jako doświadczony geolog legitymujący się znacznym dorobkiem naukowym, wraca do Krakowa i obejmuje na UJ katedrę fizjografii, obejmującą mineralogię i zoologię. Tym samym rozpoczęty został drugi krakowski rozdział w życiu naszego bohatera. Pracując na Uniwersytecie i ucząc studentów geologii i mineralogii kontynuował swoje prace terenowe, tak w Karpatach jak w rejonie wokół krakowskim, publikując ich wyniki w wielu prestiżowych czasopismach.

W roku 1857 Ludwik Zejszner wyjeżdza do Warszawy gdzie w Akademii Medyko-Chirurgicznej obejmuje katedrę mineralogii. Odszedłwszy z Akademii Zejszner pozostał w Warszawie, podejmując pracę w Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, kontynując jednocześnie swoje prace geologiczne, coraz bardziej wówczas skupione na rejonie świętokrzyskim.

Kolejny, trzeci już krakowski rozdział w życiu Ludwika Zejsznera rozpoczął się w roku 1870. Jego przenosiny do Krakowa związane były z podjęciem prac na rzecz Galicyjskiego Banku Przemysłowo-Handlowego dotyczących poszukiwań ropy naftowej, co związane było z ówczesnymi odkryciami Ignacego Łukasiewicza, co warto podkreślić – ucznia Ludwika Zejsznera. Niestety, ten etap życia Zejsznera na galicyjskiej ziemi został bardzo brutalnie przerwany – 2 stycznia 1871 roku został on bowiem brutalnie zamordowany w swoim mieszkaniu na ul. Brackiej... Zdarzenie to rzecz jasna wstrząsnęło całym Krakowem, pisały o nim wszystkie ważniejsze gazety. Jak wykazało przeprowadzone szczegółowe śledztwo prof. Zejszner został zamordowany w dość tajemniczych okolicznościach, przez przyjętego przez siebie niedawno na służbę człowieka posługującego się aż 5 nazwiskami (Zdziarski – Bachowski – Szulewicz – Michalski – Gębski)., któremu pomagały jeszcze dwie inne osoby. Motyw tej zbrodni nie został do końca przekonywująco wyjaśniony. Bez względu jednak na motywy tej zbrodni faktem pozostaje, iż niezwykle pracowite i produktywne życie prof. Ludwika Zejsznera zostało nagle i brutalnie przerwane, bez wątpienia z ogromną szkodą dla polskiej geologii.


Więcej informacji o życiu i pracy naukowej prof. Ludwika Zejsznera można znaleźć w następujących pracach:

  1. Chałubińska Aniela, 1928, Ludwik Zejszner jako geograf. Kosmos, 53(2-3): 245-286.
  2. Czarniecki Stanisław, 1958, Ludwik Zejszner (1805-1871). Wszechświat, 93-96.
  3. Czarniecki Stanisław, 1958, Nieznany portret Ludwika Zejsznera. Wszechświat, 356-357.
  4. Czarniecki Stanisław, 1961, "Notaty" Ludwika Zejsznera i ich znaczenie dla badań nad historią geologii w Polsce. Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej, seria C, z. 4, 61-88.
  5. Czarniecki Stanisław, 1966, Rękopisy Ludwika Zejsznera zachowane w Muzeum Naukowo – Przyrodnicznym we Lwowie. Prace Muzeum Ziemi, 8: 155-157.
  6. Czarniecki Stanisław, 1990, Wincenty Pol i Ludwik Zejszner – pierwsi profesorowie nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego. Muzeum Lubelskie.
  7. Czarniecki Stanisław, Martini Zofia, 1985, Ludwika Zejsznera pierwsze spotkanie z Tatrami. w: Rocznik Podhalański, t. III, 261-270
  8. Daszkiewicz Piotr, Tarkowski Radosław, 2008, List Ludwika Zejsznera (1805-1871) do Aleksandra Brongniarta (1770-1847) w zbiorach Biblioteki Głównej Narodowego Muzeum Historii Naturalnej (MNHN) w Paryżu. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 53(1): 91-95.
  9. Marek Graniczny, Joanna Kacprzak, Halina Urban, Piotr Krzywiec, 2007, Ludwik Zejszner – wybitny człowiek i przyrodnik, jeden z pionierów kartografii geologicznej w Polsce. Przegląd Geologiczny, 55(11): 925-932.
  10. Kremer Aleksander, 1871, Ludwik Zejszner. Sprawozdania Komisji Fizjograficznej, 5: 163-172.
  11. Szaflarski Józef, 1972, Najwybitniejszy polski geolog XIX w. jako wszechstronny badacz Tatr. [w]: Poznanie Tatr, Warszawa, 526-579
  12. Szwaja Janusz, 1972, Zamordowanie profesora Ludwika Zejsznera. Kraków. [w]: Salomonowicz S., Szwaja J., Waltoś S., Pitaval Krakowski.
  13. Juliusz Zborowski, 1966, Itineraria Ludwika Zejsznera w Tatrach i na Podtatrzu. Prace Muzeum Ziemi, 8: 147-153.
  14. Zejszner Ludwik, 1961, Pamiętniki moje. Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej, seria C, z. 4:89-103.
  15. Zejszner Ludwik, 1985, Pierwsza ekskursja w Tatry, w 1829 roku. w: Rocznik Podhalański, t. III, 271-313.